Zestresowany mężczyzna spoglądający na zegarek

Mechanizmy i skutki stresu – krótkie kompendium

Nie ulega żadnym wątpliwościom, że przewlekły stres negatywnie wpływa na nasze zdrowie psychiczne i zdolność do prawidłowego funkcjonowania. Niestety – życie w ciągłym stresie może powodować także szereg chorób ogólnoustrojowych, które niekorzystnie odbijają się na zdrowiu całego naszego organizmu.

Jak działa stres?

Na samym początku omawiania zagadnień związanych z tematem stresu, należy zdefiniować dwa pojęcia, które niekiedy bywają mylone przez część z nas. Stresem nazywamy reakcję organizmu, której zadaniem jest odzyskanie równowagi zaburzonej w wyniku działania różnych czynników, czyli tzw. stresorów. Do stresorów zaliczyć możemy czynniki psychologiczne (np. wystąpienie publiczne lub natłok zadań w pracy), fizjologiczne (np. intensywny wysiłek fizyczny czy zranienie), oraz fizyczne (np. wysoka lub niska temperatura otoczenia).

Zestresowany mężczyzna siedzący na ziemi

Każda reakcja stresowa wiąże się z kilkoma niezmiennymi elementami, które występują u osoby narażonej na działanie dowolnego stresora. Oznacza to, że zarówno kiedy oczekujemy na wymarzoną randkę, jak i w obliczu prawdziwego zagrożenia – mechanizmy działające w naszym ciele będą takie same.

Po zadziałaniu stresora, w pierwszej kolejności aktywowana zostaje część współczulna ośrodkowego układu nerwowego. Za jego sprawą dochodzi do uwolnienia adrenaliny, która odpowiada między innymi za przyspieszenie tętna, rozszerzenie źrenic, czy wytężenie zmysłów. Zadaniem takiej reakcji organizmu jest przystosowanie go do podjęcia aktywnego działania w obliczu zagrożenia.

Kiedy stan stresu utrzymuje się przez długi czas, uruchomiona zostaje tzw. oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa. W efekcie jej aktywacji, dochodzi do wzmożonego uwalniania kortyzolu, zwanego hormonem stresu.

Stres nie jedno ma imię

Zestresowana kobieta trzymająca się a głowęJuż w ubiegłym stuleciu wysnuto teorię mówiącą o różnych rodzajach stresu, które w odmienny sposób mogą działać na nasz organizm. Na podstawie wielkości pobudzenia, które wywołuje dany stresor, i które ma bezpośredni wpływ na gotowość do działania, wyróżniono:

  • Eustres, czyli stres motywujący (np. oczekiwanie na narodziny dziecka),
  • Dystres – stres szkodliwy, który obniża możliwości zarówno psychologiczne, jak i fizjologiczne (np. mobbing w pracy).

Pomiędzy powyższymi rodzajami stresu istnieje cienka granica, nazywana optimum reakcji stresowej. Po jej przekroczeniu, nawet motywujący eustres może stać się dewastującym dystresem.

Wpływ stresu na zdrowie

Przyjmuje się, że krótkotrwały i intensywny stres nie jest niekorzystny dla naszego organizmu. Wydzielana w jego rezultacie adrenalina motywuje do działania i często jest jednym z elementów odniesionego sukcesu. Doskonale udokumentowany jest natomiast negatywny wpływ stresu przewlekłego. Jego psychologiczne skutki to między innymi:

  • Wypalenie zawodowe,
  • Ogólny brak motywacji,
  • Pogorszenie pamięci i zdolności koncentracji,
  • Wycofanie społeczne,
  • Zwiększona podatność na uzależnienia,
  • Bezsenność,

W skrajnych przypadkach, długotrwały stres może nawet prowadzić do prób samobójczych.

Kobieta biegnąca na łonie natury, minimalizująca skutki stresu

Wśród negatywnych skutków stresu chronicznego w aspekcie fizjologicznym  wyróżniamy:

  • Trwałe podwyższenie spoczynkowego poziomu glukozy we krwi, co stanowi bezpośrednią przyczynę rozwoju cukrzycy typu II,
  • Podwyższenie ryzyka chorób układu krążeniowo-oddechowego, nerwowego, odpornościowego i pokarmowego,
  • Osłabienie ogólnoustrojowe,
  • Zmiana wzoru rozmieszczenia tkanki tłuszczowej – dochodzi do jej dystrybucji w okolice brzucha, karku oraz szyi.

Stres to poważne zagrożenie dla Twojego zdrowia

Reakcja stresowa w obliczu różnych wyzwań, z którymi musimy się zmagać, wygląda bardzo podobnie i podlega pewnym określonym schematom. Warto jednak zdawać sobie sprawę z tego, jak dramatyczne mogą być niekiedy skutki stresu, zwłaszcza tego długotrwałego.